Fimoz: uşaqlarda və böyüklərdə nə vaxt müalicə lazımdır

Son yenilənmə: 16.11.2026
Fimoz — sünnət dərisinin (prepusiumun) penisin başından geri çəkilə bilməməsidir. Valideynlər bu vəziyyətdən çox narahat olur, amma uşaqlarda fimozun böyük hissəsi normal inkişafın bir mərhələsidir. Bu yazıda hansı fimozun təbii olduğunu, hansının müalicə tələb etdiyini və nə vaxt əməliyyat lazım olduğunu izah edirəm.
Fizioloji və patoloji fimoz
Fizioloji fimoz. Demək olar ki, bütün oğlan uşaqları geri çəkilməyən sünnət dərisi ilə doğulur. Yaş artdıqca dəri tədricən sərbəstləşir və əksər uşaqlarda yeniyetməlik dövrünə qədər açılır; 16 yaşdan sonra fizioloji fimoz təxminən 1% hallarda qalır. Sidik zamanı dərinin "şar kimi" şişməsi də uşaqlarda tez-tez rast gəlinir və tək başına sidik yolunun tıxanması demək deyil.
Patoloji fimoz. Dərinin ucunda ağ, sərt, çapıqlı halqa olur. Ən çox rast gəlinən səbəb liken sklerozdur (balanitis xerotica obliterans). Təkrarlanan iltihablar (balanopostit), yaralanma və böyüklərdə şəkərli diabet də patoloji fimoza səbəb ola bilər. Bu növ fimoz özü keçmir və müalicə tələb edir.
Uşaqlarda nəyə diqqət etməli?
- Dərini zorla geri çəkməyin — bu, kiçik cırıqlara və sonradan çapıq fimoza səbəb ola bilər.
- Gündəlik yuyunma kifayətdir; dərinin altını xüsusi təmizləmək lazım deyil.
- Uşaq ağrısız sidik ifraz edirsə və iltihab yoxdursa, adətən yalnız müşahidə kifayətdir.
Müalicə üsulları
Müalicə ardıcıllığı aşağıdakı sxemdə göstərilib.
- Hormonlu (kortikosteroid) krem. Həkim təyini ilə dərinin ucuna 4–8 həftə sürtülür və yüngül dartma ilə birləşdirilir. Çox uşaqda dəri kifayət qədər genişlənir və əməliyyat lazım olmur. Patoloji fimozda effekt daha zəifdir.
- Sünnət (sirkumsiziya). Patoloji fimozun əsas müalicəsidir. Göstərişlər: dərinin ucunda çapıq və ya liken skleroz, təkrarlanan balanopostit, kremə cavab verməyən və şikayət yaradan fimoz, təkrarlanan sidik yolu infeksiyası, parafimoz epizodu.
- Dərini saxlayan əməliyyatlar (preputioplastika). Dəri yumşaqdırsa və çapıq yoxdursa, dərinin açılışı genişləndirilir. Liken sklerozda adətən uyğun deyil.
Böyüklərdə fimoz
Yetkin kişilərdə fimoz cinsi əlaqə zamanı ağrı, dərinin cırılması, təkrarlanan iltihab və gigiyena problemi yaradır. Böyüklərdə ilk dəfə yaranan fimozda şəkərli diabet yoxlanılmalıdır. Uzun müddət davam edən liken skleroz sidik kanalının daralmasına səbəb ola bildiyi üçün gecikdirmək olmaz. Əməliyyatdan sonra sağalma adətən 10 gün ətrafındadır, cinsi əlaqədən isə bir neçə həftə çəkinmək lazımdır.
Parafimoz — təcili hal
Geri çəkilmiş dar dəri penisin başını sıxır və öz yerinə qayıtmırsa, buna parafimoz deyilir. Penisin başı şişir, ağrı artır və qan dövranı pozula bilər. Bu halda gözləmədən xəstəxanaya müraciət edin. Parafimoz keçirmiş şəxsdə sonradan adətən cərrahi müalicə məsləhət görülür.
Sidik ifrazı zamanı yanma və tez-tez sidiyə getmə varsa, infeksiya ehtimalı da araşdırılmalıdır.
Tez-tez verilən suallar
Uşağımın sünnət dərisi geri çəkilmir — bu xəstəlikdirmi?
Çox vaxt yox. Kiçik yaşlı oğlan uşaqlarında bu normaldır və əksəriyyətində yaşla öz-özünə keçir. Dərini zorla geri çəkməyin; ağrı, iltihab, ağ çapıq halqa və ya sidik ifrazında çətinlik varsa, uroloqa müraciət edin.
Fimoz kremlə müalicə olunurmu?
Bəli, çox hallarda. Həkim təyini ilə 4–8 həftəlik hormonlu krem kursu dərinin genişlənməsinə kömək edir. Çapıqlı (patoloji) fimozda effekt zəif ola bilər və cərrahi müalicə lazım olur.
Fimoz əməliyyatından sonra sağalma nə qədər çəkir?
Adətən təxminən 10 gün. Böyüklərə bir neçə həftə cinsi əlaqədən çəkinmək tövsiyə olunur. Dəqiq müddəti və qulluq qaydalarını həkim izah edir.
Parafimoz nədir və nə etməli?
Geri çəkilmiş dar dərinin penisin başını sıxıb geri qayıtmamasıdır. Bu təcili haldır — gözləmədən xəstəxanaya müraciət etmək lazımdır.
Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Mənbələr: Canadian Urological Association guideline on the care of the normal foreskin (2018); NCBI StatPearls: Phimosis; EAU/ESPU Guidelines on Paediatric Urology.

