Close

(+994 50) 555-20-30

info%drseymur#az

  • 16 noyabr
    2026
  • 23:42
  • 10
  • 0
    0
Dünən, 23:42
10
0

PSA analizi: norma, yaşa görə dəyərlər və nə vaxt narahat olmaq lazımdır

Dr. Seymur Mehtiyev, uroloq-androloq
Dr. Seymur Mehtiyev — uroloq-androloq, Funda Hospital (Bakı)
Son yenilənmə: 16.11.2026

PSA (prostat-spesifik antigen) prostat vəzinin hasil etdiyi zülaldır və qanda kiçik miqdarda olur. Bu analiz prostat xərçənginin erkən aşkarlanmasında istifadə olunur, amma PSA-nın yüksək olması həmişə xərçəng demək deyil. Bu yazıda PSA-nın normasını, nəticəyə nəyin təsir etdiyini və yüksək nəticədə hansı addımların atıldığını izah edirəm.

PSA-nın "normal" həddi nədir?

Bütün kişilər üçün vahid "norma" yoxdur. Uzun illər 4 ng/ml həddi istifadə olunub, amma PSA yaşla və prostatın ölçüsü ilə təbii olaraq artır. Ona görə bəzi ölkələrdə yaşa görə həddlər tətbiq edilir (aşağıdakı infoqrafikaya baxın). Müasir yanaşmada həkim yalnız rəqəmə deyil, yaşa, ailə anamnezinə, prostatın həcminə və PSA-nın zamanla necə dəyişdiyinə birlikdə baxır.

PSA: yaşa görə istinad həddləri40–49 yaş≤ 2,5 ng/ml50–59 yaş≤ 3,5 ng/ml60–69 yaş≤ 4,5 ng/ml70–79 yaş≤ 6,5 ng/mldrseymur.az
Bəzi ölkələrdə (məs., Böyük Britaniya) istifadə olunan yaşa görə həddlər. Qərar yalnız rəqəmə görə yox, ümumi riskə görə verilir.

PSA nəyə görə yüksələ bilər?

  • Prostatın xoşxassəli böyüməsi — prostat adenoması. Böyük prostat daha çox PSA hasil edir.
  • İltihab və infeksiya — prostatit, sidik yolu infeksiyası. Müalicədən sonra PSA adətən azalır.
  • Müvəqqəti amillər — son 48 saatda boşalma, velosiped sürmə, sidik kateteri, sidik yollarında müdaxilə.
  • Prostat xərçəngi — PSA yüksəlməsinin mümkün səbəblərindən biridir, amma yeganəsi deyil.

Bəzi dərmanlar əksinə PSA-nı aşağı salır: məsələn, prostat adenomasında istifadə olunan 5-alfa reduktaza inhibitorları (finasterid, dutasterid) bir neçə ay ərzində PSA-nı təxminən yarıya endirir. Bu dərmanları qəbul edirsinizsə, həkimə mütləq deyin.

Analizə necə hazırlaşmalı?

  • Analizdən əvvəl 48 saat boşalmadan və velosiped sürməkdən çəkinin.
  • Kəskin sidik yolu infeksiyası və ya prostatit zamanı analiz vermək tövsiyə olunmur — müalicədən sonra təkrarlanır.
  • Mümkünsə, təkrar analizləri eyni laboratoriyada verin: müxtəlif cihazların nəticələri bir qədər fərqlənə bilər.

Kimlər və nə vaxtdan PSA yoxlatmalıdır?

Avropa Urologiya Assosiasiyası (EAU) risk amili olmayan kişilərə PSA ilə erkən yoxlamanı 50 yaşdan, ailəsində prostat xərçəngi olanlara isə daha erkən yaşdan tövsiyə edir. Yoxlama hər kişiyə fərdi qaydada, faydası və mümkün zərərləri (lazımsız biopsiya, əhəmiyyətsiz xərçəngin "tapılması") izah edildikdən sonra aparılır. Gözlənilən ömür müddəti 15 ildən az olan yaşlı kişilərdə adətən rutin yoxlama tövsiyə olunmur.

PSA yüksək çıxdı — sonrakı addımlar

  1. Təkrar analiz. Yüksək nəticə adətən bir neçə həftə sonra, müvəqqəti səbəblər aradan qaldırıldıqdan sonra təkrarlanır.
  2. Uroloq müayinəsi. Barmaqla rektal müayinə, sidik analizi, prostatın USM ilə həcminin ölçülməsi.
  3. Əlavə göstəricilər. Sərbəst/ümumi PSA nisbəti, PSA sıxlığı (PSA-nın prostat həcminə nisbəti).
  4. Multiparametrik MRT. Müasir protokollarda biopsiyadan əvvəl prostatın MRT-si aparılır. Bu, lazımsız biopsiyaların sayını azaldır.
  5. Biopsiya — yalnız risk yüksək olduqda və ya MRT-də şübhəli sahə görünəndə.

Yəni yüksək PSA panikaya səbəb deyil, amma laqeyd yanaşmaq da olmaz: nəticəni uroloqla birlikdə qiymətləndirmək lazımdır.

Tez-tez verilən suallar

PSA 4-dən yuxarıdırsa, xərçəng varmı?

Mütləq deyil. PSA prostat adenoması, prostatit, infeksiya və hətta son boşalma səbəbindən də yüksələ bilər. Nəticə təkrarlanır və uroloq müayinəsi, lazım olduqda MRT ilə qiymətləndirilir.

PSA analizindən əvvəl nəyə diqqət etməliyəm?

Analizdən əvvəl 48 saat boşalmadan və velosiped sürməkdən çəkinin. Kəskin infeksiya zamanı analiz verməyin. Prostat dərmanları qəbul edirsinizsə, həkimə bildirin.

Sərbəst PSA nə üçün yoxlanılır?

Ümumi PSA "boz zona"da olduqda sərbəst PSA-nın ümumi PSA-ya nisbəti əlavə məlumat verir. Aşağı nisbət daha diqqətli araşdırma tələb edə bilər.

PSA-nı hansı yaşdan yoxlatmaq lazımdır?

Risk amili olmayan kişilərə adətən 50 yaşdan, ailəsində prostat xərçəngi olanlara isə daha erkən tövsiyə olunur. Qərar həkimlə fərdi qaydada verilir.

Müayinə üçün yazılın: +994 50 555 20 30 (zəng və WhatsApp) · Funda Hospital, Bakı · Əlaqə

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Mənbələr: EAU Guidelines on Prostate Cancer (2026); EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS.